Ayhan KAMEL
Moskova Anıları: Iki Dönemin Hikayesi
Aşina Kitaplar, 2007

    "Hatıralarımız, tarihin insani ve sahih yüzüdür. Yaşadıklarımızdan düşürdüğümüz izlerle tarih kendini yeniler" "Sovyetler Birliği - Rusya" tarihin birbirinden ayırdığı iki bambaşka dönem ve iki bambaşka ülke.

    Büyükelçi Ayhan Kamel'in gözlem ve anılarıyla bu dönemleri daha yakından tanıma, anlama olanağı bulurken, dünyanın güçlü devleti tarihi komşumuz Rusya ile olan ilişkilerimiz de bu kitapta özenle gözler önüne seriliyor. "Moskova Anıları" geleceğimizi yüklü öngörü ve yansıtmalarla aydınlatırken, Avrasya'nın bizim için önemini derinden vurguluyor. Ayhan Kamel'in analizleriyle, Türkiye'nin bölgesel bir güç olma yolundaki Vizyonu belirginleşiyor.

öNSöZ

{mosimage}    Anı yazmayı hiç düşünmemiştim. 1998 yılı Temmuz’unda emekli olmuş bulunmakla beraber D-8 Ekonomik Işbirliği örgütü’nde emeklilik öncesinde başlayan ve son zamanlara kadar süre gelen görevim dolayısıyla buna zamanımın pek olmadığını da söylemeliyim. Ancak beni böyle bir çabadan alıkoyan asıl neden ise kamuoyumuzun Kıbrıs gibi birkaç milli sorunumuz dışında dış politika konularına genel olarak ilgisinin zayıf kalmasından dolayı, emektar bir diplomatın kaleme alacağı anıların çok kısıtlı bir okuyucu kesimine hitap edecek ve muhtemelen birkaç ay sonunda ömrünü yitirecek olması düşüncesiydi.

    Ancak bazı meslektaşlarım, iki farklı dönemde Moskova’da görev yapmış olmam nedeniyle Rusya’yla ilgili anılarımı yazmam konusunda beni teşvik ve sonunda da ikna ettiler.

    Lise ve üniversite yıllarımda, dünya klasikleri meyanında Dostoyevski, Tolstoy,  Maxim Gorky, Chehov, Gogol, Lermantov gibi Rus yazarların eserlerini okumuş ve çarlık Dönemi hakkında bir ölçüde fikir sahibi olmuştum. Seneler sonra, Moskova’da yaptığım görev sırasında bu ülke insanlarını ve yaşamlarını daha yakından tanıma fırsatı buldum. Birbirine tamamen farklı iki ayrı dönemde bu ülkede geçirdiğim toplam beş senelik sürenin, 100 küsur milletin yaşadığı ve 22 milyon (bugün 17 milyon) km2 bir coğrafyaya yayılan bu ülkeyi tanımak için yine de yeterli olmadığı kanısındayım.

    Rusya son 10-15 yıldan beri belki 1917 Bolşevik Ihtilali’nden daha da önemli sayılabilecek bir evrim sürecinden geçmektedir. Bu sürecin nasıl sonuçlanacağını şimdiden kestirmek zordur. Aşağıdaki satırlarda, mümkün mertebe edebi tasvirlerden kaçınarak okuyucu için ilginç olabilecek olgu ve olaylar hakkındaki gözlemlerimi, Sovyetler Birliği ve Rusya Federasyonu dönemlerini kapsayan iki ayrı başlık altında dile getirmeye çalıştım. Bu çerçevede ülkenin ve halkının özelliklerini, idari yapı ve sistemini, dış politika hedef ve uygulamalarını ve pek tabii Türkiye ile ilişkilerini ele aldım.

    Yüzlerce yıllık geçmişi olan Türk-Rus ilişkilerinin inişli çıkışlı seyir izlediği bir gerçektir. Bununla birlikte, bu iki ülke yekdiğeri için haiz olduğu büyük önemi her zaman korumuştur. Bugün Avrasya sahnesinde Türk-Rus işbirliğinin her iki taraf için de stratejik bir değer taşıdığına kuşku yoktur. Bunun, Türkiye’nin genelde Batı ve özel olarak ABD ve AB ile ilişkilerinde konumunu güçlendireceği muhakkaktır. Bu konuyu da üçüncü bir başlık altında irdeledim.

    Moskova’da iki defa birlikte bulunduğumuz ve halen Yeni Delhi’de Türkiye Büyükelçisi olarak görev yapan dostum Halil Akıncı’ya bu kısa kitabın hazırlanması sırasındaki yardımlarından dolayı teşekkür ediyorum. Kitabın basımında yardımını esirgemeyen kıymetli meslektaşım emekli Büyükelçi Gündüz Aktan’a da ayrıca teşekkürü bir borç bilirim. Nihayet,   D-8 Ekonomik Işbirliği örgütünde dokuz sene sürdürdüğüm Icra Direktörlüğü görevimin son aylarında kaleme aldığım bu eserin yazıya dökülmesinde emeği geçen sekreterlerim Bilge Kıral ile Sevda çayırlı’ya ve büyük bir dikkat ve özenle metnin editörlüğünü yapan Nihal Kemaloğlu’na da içtenlikle teşekkür ediyorum.

IçINDEKILER

I. BöLüM

• Giriş
• Moskova Şehri
• Yaşamdan Kesitler:Ilk Izlenimler
• Büyükelçi Yolga’ın Gelişi
• Büyükelçilik
• Rusya Halkı
• Diplomatik Yaşam
• Diplomatlara Yakın Takip
• KGB’nin Tuzağı
• Kafkas Gezisinden Izlenimler
• Yönetim ve Ekonomi
• Sovyet Bürokratı
• Basın-Yayın ve Haber Toplama
• Sovyet Dış Politikasında Türkiye’nin Yeri
• 1940 ve 50’li Yıllar
• 1960’lı Yıllar ve Ilişkilerde Ilk Kıpırdanma
• Avrupa’da Yumuşama Süreci ve Türk-Rus Ilişkileri
• 1970’li Yıllar
• Kıbrıs Sorunu ve Rusya
• Ziyaretler: Vedat Dalokay Moskova’da
• çağlayangil’in Ziyareti
• Ecevit’in Ziyareti
• Türkiye’ye Dönüş

II. BöLüM

• Giriş
• Değişim Süreci ve Sovyet Rusya’nın Dağılması
• Güven Mektubunu Sunuş
• Kançılarya ve Rezidans
• Evsiz Kalan Hizmetliler
• Moskova Belediye Başkanı
• Kaosa Sürükleniş
• Lüks Yaşam ve Sefalet Yanyana
• Yükselen Siyası Gerilim: Parlamentonun Topa Tutulması
• Hasbulatov’dan Telefon
• Yeni Anayasa ve Seçimler
• çarlık Dönemine özlem
• çöküntü ve Güç Kaybı
• Nükleer Silahların Kontrolü
• AKKA Antlaşması
• Görüşmelerde Kanat ülkeler Sorunu
• Güneydoğu Anadolu’nun Coğrafi Kapsam Dışında Tutulması
• Rusya’nın Antlaşmayı Yan çizme Girişimleri
• Primakov ile Tartışma
• Ilk Doğalgaz Antlaşması ve 90’lı Yıllar
• Inan Kıraç-çernişev Görüşmesi
• BDT: Moskova’nın Eski Birliği Toparlama çabaları
• Kafkaslar ve Orta Asya’da Türk-Rus Rekabeti
• Bölgesel Sorunlarda Moskova’nın Parmağı
• Ankara’nın Rahatsızlığı
• Boğazlarda Tanker Trafiği
• çeçen ve PKK Sorunlar
• Ter Petrosyan ile Görüşme:Türk-Ermeni Ilişkileri
• Rus Hariciyesi
• Ankara’ya Zamansız Dönüş

III. BöLüM

• Rusya’nın Geleceği: Putin’in Uygulamaları
• Küresel Enerji Sorunu
• Rusya: Enerji Süper Gücü
• Batı-Rusya-çHC üçgeni
• Türk-Rus Ilişkilerinin Artan önemi
• Avrasya’da Türk-Rus Işbirliği ve AB üyeliğimiz